Planet
De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Un planêt al è un cuarp celest cun masse significative che al orbite atôr di une stele, e che nol prodûs energje par mieç de fusion nucleâr. Prime dai agns '90 si cognossevin dome nûf planêts (ducj dentri dal nestri sisteme solâr). A la fin dal 2002, si'nt cognossevin plui di 100, ducj scuvierts come planêts extrasolârs.
Te Astronomie antighe i planêts (in grêc bintars) a jerin i cuarps celescj visibii che a mudavin lis lôr coordenadis celestis ecuatoriâls, ven a sta Lune, Soreli, Miercuri, Vinar, Mart, Joibe e Saturni. A lôr si riferìs la scansion dal timp in setemanis e, par esempli, la presince di siet braçs te Menorah.
I astronoms a clamin dispès i asteroits "planetuts", e i cuarps planetaris plui grants (chei che a son normalmentri clamats planetis)"planêts maiôrs". I planêts dal sisteme solâr a puedin jessi dividûts in dôs categoriis daûr de lôr composizion. Chei simii ae Tiere (componûts principalmentri di cret) a son clamâts planêts terestris, o planêts cretôs. Chei componûts soredut di materiâl gassôs, tant che chei di Joibe, a son clamâts "Joibians", o zigants gassôs. A voltis a ven doprade une tierce categorie par cuarps tant che Pluton, componûts principalmentri di glace: cheste categorie di planêts glaçâts e tire dentri ancje une vore di cuarps no planetaris, tant che lis lunis glaçadis dai planêts esteriôrs (par esempli Titan)
Un planêt al è un cuarp celest cal zire atôr di une stele. Par cal sedi considerât un planêt al à di jessi avonde grant, se no al è dome un asteroit, e nol à di produsi energjie cun reazion nucleârs se no je une stele.
I planets ca zirin atôr dal soreli a formin il sisteme solâr e a son
- 1) Mercuri,
- 2) Vinar-Bielestele,
- 3) la Tiere,
- 4) Mart,
- 5) Joibe-Jupiter,
- 6) Saturni,
- 7) Uran,
- 8) Netun.
Fûr dal sisteme solâr a son fin cumò stâts discuvierts un centenâr di planêts. I planets si dividin in planets terestris fas soredut di cret (come la Tiere, Mart, Vinar e Miercuri) e in zigants gassôs come Joibe, Netun, Uran e cuasi ducj i planêts fûr dal sisteme solâr fin vuê discuvierts,

