Hernán Cortés
Hernán Cortés Monroy Pizarro Altamirano (a lis voltis clamât ancje Fernando Cortés o Cortez; Medellín, 1485 – Castilleja de la Cuesta, 2 di Dicembar 1547) al fo un militâr, condotîr e nobîl spagnûl. Fî di Martín de Monroy, che al selzè di dâi il cognon de mari Cortés par ragjons di sucession, al è ricuardât come Conquistador par vê vinçût e sotmitût a le Spagne l'Imperi aztêc.
Biografie
[cambie | modifiche il codiç]Zoventût e prin periodi intal Gnûf Mont
[cambie | modifiche il codiç]Nassût te regjon de Estremadura di une famee de piçule nobiltât, Cortés al à studiât par un curt periodi dirit te Universitât di Salamanca prin di decîdi di cjapâ le cariere militâr. Intal 1504 al è salpât viers l'isule di Hispaniola e, plui tart, al à cjapât parte a le concuiste di Cuba (1511) sòt dal comant di Diego Velázquez de Cuéllar.
La concuiste dal Imperi aztêc (1519-1521)
[cambie | modifiche il codiç]Intal 1519, sanzionât di Velázquez, Cortés al à organizât une spedizion viers le cueste dal Messic. Sbarcât a Veracruz, al à sdrumât lis sôs stessis nâfss par evitâ che i siei soldâts tornassin indaûr e al à scomençât la marce viers l'interiôr:
- L'aliance cu lis popolazions locâls: Sfrutant lis divisions politichis dal Messic, al à fat aliance cun popolazions tributariis dai Aztêcs, come i Tlaxcaltecs.
- Le jentrade a Tenochtitlán: Rivât te capitâl azteche, al è stât acolt dal imperadôr Moctezuma II. Pôc daspò, Cortés al à cjapât in ostagj l'imperadôr par controlâ la citât.
- Le Noche Triste' e le colade di Tenochtitlán: Daspò une violente rivolte popolâr (la "Noche Triste" dal 1520), i Spagnûi a son stâts obleâts a cambiâ de citât. Cortés si è riorganizât e, cun il jutori dai siei aleâts indigenis e des epidemîs di variole puartadis dai europeans, al à metût sòt assedi Tenochtitlán , par cjapale definitivament ai 13 di Avost 1521.
Guviernatôr dal "Gnûf Messic" e ultims agns
[cambie | modifiche il codiç]Daspò la victorie, il re Carli V lu à nominât guviernatôr e cjapitani gjenerâl de Gnove Spagne. Nondut chest, la sô autoritât e je stade gradualment ridusude des autoritâts reâls par timôr dal sô eccesîf podê.
Intal 1524 al à menât une spedizion tal Honduras e tal 1536 al à esplorât la penisule de Basse Californie. Tornât definitivamentri in tal Vieli Mont intal 1541, al è muart di pleurisie dongje di Siviglia tal 1547.
