Vai al contenuto

Gottfried Leibniz

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Gottfried Wilhelm Leibniz
Ritràt di Gottfried Wilhelm Leibniz
Ritràt di Gottfried Wilhelm Leibniz
Nazionalitât Todescje
Date di nassite 1 di Lui 1646
Lûc di nassite Lipsie, Sacri Imperi Roman
Date de muart 14 di Novembar 1716
Lûc de muart Hannover, Sacri Imperi Roman
Attivitât / Tipologie Filosof, matematic, politic e bibliotecari
Oparis principâls Calcul infinitesimâl, Notazion di Leibniz, Sisteme bineari, Monadolgie
Notis Un dai plui grancj sienziâts dal Sîscent, al à inventât il calcul infinitesimâl in maniere indipendent di Newton

Gottfried Wilhelm von Leibniz (1 di Luj dal 164614 di Novembar dal 1716) al è stât un filosof, matematic, logjic, sienziât, diplomatic e bibliotecari todesc.

Firme di Leibnitz

Considerât un dai plui grancj gjenis poliedrics de storie dal pensîr uman, al à cjapat part inte definizion dal càlcul infinitesimâl (scuviert in mût indipendent di Isaac Newton) e al à dât contribûts fondamentâi in te logiche, in tal sisteme binari, in te metafisiche e in te fisiche.

Le *Alte Nikolaischule" di Lipsie , istituzion che Liebnitz al à frecuentât par sîs agns

Leibniz al è nassût a Lipsie, in tal Eletorât di Sassonie, intune famee di origjins slavis e professôrs universitaris. Al à dimostrât une precocitât straordenarie in tal studi de lenghe latine, dal grêc e de filosofie. Intal 1661, a dome 15 agns, al à tacât a studiâ dirit e filosofie in te Universitât di Lipsie e po al à cjapât il dotorât in dirît a Altdorf in tal 1666.

In tai agns '70 dal XVII secul al è stât in mission diplomatiche a Parîs, dulà che al à cognossût grancj sienziâts e matematics dal timp come Christiaan Huygens. In chest periodi al à disvilupât la so vision de matematiche e al à inventât il càlcul diferenziâl e integrâl.

In tal 1676 al è deventât bibliotecari e consilîr de cjase di Brunswick-Lüneburg a Hannover, posizion che e à tignût par dut il rest de so vite. Intal 1700 al à fondât la Societât Reâl Prussiane des Sienzis a Berlin (vuê Academie Prussiane des Sienzis), deventant il so prin president. Al è muart a Hannover intal 1716.

Oparis e contribuzions

[cambie | modifiche il codiç]

La contribuzion di Leibniz e cjape dentri cuasi ducj i ciamps dal savê de so epoche:

Càlcul infinitesimâl e notazion: Leibniz al à disvilupât il càlcul diferenziâl e integrâl intal periodi parisian (1675-1676) e al à publicât il so prin articul in tal 1684. A lui e si dâ la notazion moderne cul simbol di integrâl e la regule par la derivade dal prodot di dôs funzions (regule di Leibniz):

Sfuei di Liebniz cun le numerazion binarie (1697)
  • Sisteme binari: Intal so articul Explication de l'Arithmétique Binaire (1703), Leibniz al à formalizât il sisteme di numerazion binari (doprant dome i digiuts 0 e 1), ponent lis basis teorichis par la logiche des calcoladris e des elaboradris di informazion modernis.
Ilustrazion dal articul G.G.L.Constructio propria problematis de Curva Isochrona Paracentrica publicade tai "Acta Eruditorum" dal 1694
  • Filosofie e Monadologjie: In te metafisiche, al è innomât par la so teorie des monadis (elementari particelis spirituâls inscompostis che e componin l'univiers) e par il so prinsipi di armonie prestabilide. Intal so articul philosophic Théodicée (1710), al à sostegnût che il nestri univiers al è "il miôr dai monds pussibils".
  • Logiche e Càlcul mecanic: Al à inventât une calcoladrie mecaniche (la Stepped Reckoner) capabile di esegui lis cuatri operazions aritmetichis fundamentâls, e al à somiat la creazion di un lengaçi logjic universâl (characteristica universalis) par risolvi ducj i disputis di ragionament cul càlcul.

Oparis principâls

[cambie | modifiche il codiç]
  • De Arte Combinatoria (1666)
  • Hypothesis Physica Nova (1671)
  • Nova Methodus pro maximis et minimis, itemque Tangentibus... (1684)
  • Discours de métaphysique (1686)
  • Explication de l'Arithmétique Binaire (1703)
  • Nouveaux essais sur l'entendement humain (1705)
  • Théodicée (1710)
  • Monadologia (1714)

Bibliografie

[cambie | modifiche il codiç]
  • Antognazza, Maria Rosa (2008). Leibniz: An Intellectual Biography. Cambridge University Press.
  • Couturat, Louis (1901). La logique de Leibniz. Felix Alcan, Paris.
  • Aiton, Eric J. (1985). Leibniz: A Biography. Adam Hilger, Bristol.

Leams esternis

[cambie | modifiche il codiç]