Cjistiel di Pers
Il cjistiel di Pers al jere stât une Cjistiel di Pers, in tal Comun di Maian. In dî di vuê restin dome pocjs ruvinis . In tal 1599 al è nassût al cjistiel Ciro di Pers. Il Cjistiel di Pers al è stât un antîc cjistiel medieval situât tal comun di Maian (Province di Udin), te frazion di San Tomâs. Possediment in tal cors dai secolis des fameis dai Pers e dai Colloredo, al è stât storicamentri un dai complessis fortificâts plui significatîfs de zone culinarie furlane, prin di jessi scuasizt intieramentri distrut dal taramot dal Friûl dal 1976.
Storie
[cambie | modifiche il codiç]Lis origjins e il periuodi medieval
[cambie | modifiche il codiç]La costruzion dal cjistiel rimonte al 1304, cuant che Fidrî di Pers e Asquino di Varmo a àn otignût il permès par erigi une fortificazion su la culine par difindi i possediments locâi. La posizion e jere strategjiche par il contrôl des viis di comunicazion te zone culinarie jenfri il Tiliment.
Pôcs agns daspò de so costruzion, intal 1315, il cjistiel al è stât atacât e distrut des trupis dal Cont di Gurize in tal cuadri des feudis locâls dal Friûl. Riconstruît une volte plui fuart, intal 1337 il cjistiel al è stât vendût a la nobîl famee dai Colloredo, che e à slargjât e rinforzât la struture.
In tal 1350, tal timp dai conflits jenfri la citât di Udin e il patriarcjât di Acuileie, lis milizis udinesi a àn cjapât di mire il cjistiel di Pers, dant fûc e demolint gran part des muraiis.
Dal Rinassiment al Nûfcent
[cambie | modifiche il codiç]Riconstruît une seconde volte, il cjistiel al è passât a jessi un residence nobiliâr fortificade pluitost che une fortece esclusivamentri militâr. In tai secui suessetîfs, il complès al à patît varis cambiaments e modifichis architetonichis, mantegnint principlamentri une struture cun tor e corts internis.
Int al secol XIX e te prime metât dal XX secol, il cjistiel al è passât di proprietât in proprietât, apartignint prime a la famee Cargnelutti e daspò divîs tra varis proprietaris locâls (Ellero, Zanini e Carnelutti).
Il taramòt dal 1976
[cambie | modifiche il codiç]La sere dai 6 di Mai dal 1976, il violent terramot che al à colpît il Friûl al à causât un crol scuasit totâl dal cjistiel di Pers. Daspò des secussions des gnoçs di Setembar dal stès an, dal complès a son restadis dome pocjs parêts perimetrâls e restis di fondamentis. Daspò dal sisme, il sît al è stât in gran part sbrocât e al varès patît une trasformazion urbe, pierdint la struture storiche originarie.
Architeture
[cambie | modifiche il codiç]Prin de distruzion dal 1976, il cjistiel di Pers al presentave une struture articolade cun:
Une tor principâle di vistie e difese.
Muraiis di cence e corts internis.
Un edifici residenziâl adilongis des muraiis, cun elments decoratîfs e struturâls tipics des residences nobiliaris furlanis dal Trecent e dal Cuentrocent.
Vuê il sît al conserve dome restis minôrs e improntis te topografii locale.
Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Miotti, Tito (1980). Castelli del Friuli: La Carnia e la pedemontana. Udine: Del Bianco Editore.
- Consorzio per la Salvaguardia dei Castelli Storici del Friuli-Venezia Giulia (2001). Notiziario del Consorzio, n. 147.
Leams esternis
[cambie | modifiche il codiç]- http://patrimonioculturale.regione.fvg.it/architettura/?s_id=440961 - Schede dal Cjistiel di Pers tal Cataloc dal Patrimoni Culturâl dal Friûl - Vignesie Julie.
- http://www.archeocartafvg.it/portfolio-articoli/majano-ud-castello-pers/ - Informazions storichis su la Archeocarta dal Friûl - Vignesie Julie.