Udin
- Se tu cirivis la scuadre di balon viôt Udinese Calcio
| Udin | |
| Non ufiziâl par talian | Udine |
| Provincie | Udin |
| Part | Friûl di Mieç |
| Altitudin | 113 m s.n.m |
| Superficie | 56 km² |
| Popolazion | 97.071 (avrîl 2007) ab. |
| Densitât | 1.740,41 ab/km² |
| Frazions | Baldassarie alte, basse e medie; Beivârs; Buse dai Veris; Cormôr alt e bas; Cussignà; Godie; Mulignûf; Laipà; I Riçs; Padiâr; Paparots; Partidôr; Sant Bernart; Sant Gotart; Sant Pieri; Sant Ulderì; Sant Svualt; |
| Comuns confinants | Cjampfuarmit, Martignà, Pagnà, Pasian di Prât, Pavie, Paulêt, Puçui, Pradaman, Reane dal Roiâl, Remanzâs, Tavagnà |
| CAP | 33100 |
| Prefìs telefonic | 0432 |
| Patron | Sants Ramacul e Fortunât |
| Sît istituzionâl | |
| Cjale il Progjet comuns | |
|
«O ce biel cjiscjel a Udin. o ce biele zoventût»
|
|
|
(Vilote)
|
Udin e je la capitâl dal Friûl. A je situade in'tal Friûl centrâl, int'une posizion strategjiche: e je une citât di plui di 97.000 abitants e po, ancje un centri di atrazion pai paîs ator ator. 'E je ancje cjâf-lûc de omonime provincie, la pui grant par dimensions inte regjon Friûl-Vignesie Julie.
Tabele dai contignûts |
Gjeografie [cambie]
Udin je logade intal mieç de planure furlane, atôr di un cuel dominât dal cjistiel ch'al rive a 138 metris di altitudin sul nivel dal mâr.
Frazions [cambie]
-
Milignuf.JPG
Mulignûf
Cuartîrs di Udin [cambie]
Cjavriis, Sant Domeni, Sant Pauli, Sant Roc, Vât, Vilaç dal soreli, Udin sud.
Division aministrative [cambie]
| Circoscr. | Denominazion | Zonis | km² | Nr. abitants[1] | Nr. forescj | Struturis comunâls |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Udin centri | centri storic | 2,98 | 19.437 | 3.019 | 1 biblioteche |
| 2 | I Riçs-Sant Domeni-Cormôr-Sant Roc | nord-ovest e ovest: v. Vignesie-S. Roc, Cormôr, centri studis, S. Domeni, Vilaç dal Soreli, I Riçs-Universitât-Stadi | 10,23 | 21.169 | 2.507 | 2 bibliotechis, 1 ambulatori, 1 centri di agregazion |
| 3 | Laipà-Sant Gotart | est: S. Gottart, Riccardo Di Giusto-v. Cividât, v. dal Bon-Laipà | 9,88 | 14.637 | 1.673 | 1 biblioteca, 1 ambulatorio, 1 consultorio, 1 centro di aggregazione |
| 4 | Udin sud | sud: stazion FS, v.Palme-Baldassarie, Gjervasute-Partidôr | 6,18 | 9.454 | 1.349 | 1 biblioteca, 1 ambulatorio, 1 consultorio |
| 5 | Cussignà | Cussignà-Paparots | 7,58 | 5.446 | 693 | 1 biblioteca, 1 ambulatorio |
| 6 | Sant Pauli-Sant Svualt | sud-ovest: S.Svualt-v.Puçui-v.Lumignà | 4,23 | 5.527 | 747 | 1 biblioteca, 1 ambulatorio, 1 consultorio |
| 7 | Cjavriis-Padiâr | nord: ospedâl, Cjavriis, Padiâr, Vât, Mulignûf, Godie, Beivârs | 15,70 | 23.401 | 2.168 | 1 biblioteca, 1 ambulatorio |
Borcs, Contradis e Placis dal Centri citât [cambie]
- Borc d'Olee (Via Aquileia),
- Borc Glemone (Via Gemona),
- Borc di Graçan (Via Grazzano),
- Borc di Cussignà (Via Cussignacco),
- Borc di Puscuel (Via Poscolle),
- Borc di Sant Lazar (Via Anton Lazzoro Moro),
- Borc di Sôre (Via Superiore),
- Borc di Vilalte (Via Villalta),
- Borc d'Isule (Via Giovanni da Udine),
- Borc di Praclûs (Via Pracchiuso),
- Borc di Trep (Via Treppo),
- Borc dai Roncs (Via Ronchi),
- Borc di Mieç (Via di Mezzo),
- Borc Bertaldia (Via Bertaldia),
- Borc di Viole (Via Viola),
- Borc di Cjastelan (Via Castellana),
- Borc di Sante Marie (Via Antonio Zanon),
- Borc di Sant Francesc (Via Beato Odorico da Pordenone),
- Borc di Bartolomio (Via Daniele Manin),
- Borc dal Fen (Via Cavour),
- Borc di Sante Luzie (Via Giuseppe Mazzini),
- Borc di Sant Cristoful (Via Bartolini),
- Contrade di Sante Justine (Via Divisione Julia),
- Contrade dal Spagnûl (Via Pietro Zorutti),
- Contrade dal Morarat (Via del Gelso),
- Contrade di Sante Marie dai Batûz (Via Bonaldo Stringher),
- Contrade dal Domo (Piazza Duomo),
- Contrade dai Fôrs (Via della Prefettura),
- Contrade di Sant Pieri Martar (Via Paolo Sarpi),
- Androne dai Ebreos (Vicolo Agricola)
PLACIS [cambie]
- Zardin Grant (Piazza primo maggio),
- Place di Sant Jacum o Mercjât gnûf o des Jerbis (Piazza Giacomo Mateotti),
- Place Contarene o dal Vin (Piazza Libertà),
- Place dal Polam (cine Centrale),
- Place dai Lens (Piazza Girolamo Venerio),
- Place dai Grans (Piazza XX Settembre),
- Place dai Bernabîts (Piazza Giuseppe Garibaldi),
- Place dal Domo (Piazza Duomo).
Storie [cambie]
Nassude probabilmentri come insediament celtic, 'e fo slargjade intal periodi di Rome. Tal'indomàn dal crac dal Imperi, al restà dome un pičul centri sigurementri une vore mancul impuartant di Aquilee e Cividât.
Il prin document scrit ch'al fevele di Udin — in che volte clamade "Utinum" — al'é dal 983. Tal 1223 la creazion di un marcjât aumentà la impuartance di Udin che e deventà la citât plui grande e plui impuartant dal Friûl, fin a deventâ sede dal Patriarcjât di Aquilee in gracie dal'imperadôr Oton II. In'tal 1420 e passà cul Friûl a le Republiche di Vignesie indulà ch'e restarà fint'al 1797, an dal Tratât di Cjampfuàrmit, cuant ch'e pasà sot de influence francese.
Cun la cjadude di Napoleon e la seguinte Restaurazion dal Congrès di Viene, in'tal 1813 e fasè part dal Ream Lombart-Venit, regjon dal Imperi Asburgjic. Il 1866 a'é la date di anession al Ream di Italie. Tal mieč dal 1915 e dal 1917 Udin e fo capitâl de vuere. Podaspò de rote di Cjaurêt e fo ocupade dai Austro-Todesc par jessi liberade il 2 di Novembar dal 1918.
Ancje vie pa'l secont conflit mondiâl la citât di Udin e fo un impuartant lûc di vuere. Daspò dal 8 di Setembar dal 1943 la citât e fo ocupade dai soldâts todescs dal Tiarč Reich e la liberazion e acjadè dome ta'l Avrîl dal 1945. Pai sacrificis e pe ande de popolazion, Udin e fo decorade cu la Crôs al Merit di Vuere pal prin conflit e cu la Medae d'Aur al Valôr Militâr par la seconde vuere.
Monuments [cambie]
- Cjistiel
- Palaç dal Arcivescul, cun pituris dal Tiepolo
- Domo
- Templi ossari
- Glesie di Sante Marie in Cjiscjel
- Basiliche de Sante Marie des Graziis
- Oratori de Puritât
- Loze dal Lionel
- Loze di San Zuan
- Torate dal orloi
Culture [cambie]
Il Teatri Gnûf Zuan di Udin al è il plui grant teatri de citât; al è stât inaugurât il 18 di Otubar 1997, e al à 1.230 puescj. Al è un progjet dal inzegnîr Giuliano Parmegiani e dal architet Lorenzo Giacomuzzi Moore.
cines di Udin:
- Visionario
- Centrale
- Diana
antîcs:
- Ariston
- Capitol
- Cristallo
- Ferroviario Ipolito Nievo
- Odeon
- Puccini
Multisale:
- Cinecity (Pradaman)
- Cine Città Fiera (Martignà)
Scuelis [cambie]
Primariis:
I circul:
II circul:
III circul:
IV circul:
Secondariis di prin grât:
- Alessandro Manzoni
- Enerico Fermi
- Giuseppe Ellero
- Zuan Batiste Tiepolo
- Pacifico Valussi
- Guglielmo Marconi
- Giusto Bellavitis
- Uccellis
- Jacopo Tomadini
- Bearzi (P)
- Gaspare Bertoni (P)
- Dimesse (P)
- The Udine International School (P)
Secondariis di secont grât:
- Liceu classic "Jacopo Stellini"
- Liceu sientific "Giovanni Marinelli"
- Liceu sientific "Nicolò Copernico"
- Liceu linguistic, pedagogjic-sociâl, des siencis sociâls "Caterine Percude"
- Liceu pedagogjic-sociâl, classic european, coreutic "Uccellis"
- Istitût tecnic comerciâl "Antonio Zanon"
- Istitût tecnic comerciâl "Cecilia Deganutti"
- Istitût tecnic industriâl "Arturo Malignani"
- Istitût tecnic par gjemetris "Gian Giacomo Marinoni"
- Istitût profesionâl pai servizis comerciâi "Bonaldo Stringher"
- Istitût profesionâl par l'industrie e l'artesanât "Giacomo Ceconi"
- Istitût d'Art "Giovanni Sello"
Economie [cambie]
Comunicazions [cambie]
| Distancis chilometrichis | ||
| Gurize | 37 km - | 50 minûts |
| Aeropuart FVG | 42 km - | 30 minûts |
| Pordenon | 50 km - | 1 ore |
| Triest | 72 km - | 1 ore |
| Vignesie | 130 km - | 1 ore e 20 minûts |
| Lubiane | 135 km - | 1 ore e 45 minûts |
| Clanfurt | 160 km - | 1 ore e 45 minûts |
| Bologne | 265 km - | 2 oris e 30 minûts |
| Zagabrie | 290 km - | 3 oris |
| Milan | 380 km - | 3 oris e 45 minûts |
| Munchen | 440 km - | 4 oris e 30 minûts |
| Viene | 480 km - | 5 oris |
| Budapest | 620 km - | 6 oris |
| Rome | 660 km - | 6 oris |
| Belgrâd | 685 km - | 6 oris e 20 minûts |
STRADIS [cambie]
NORD [cambie]
- S.P. 4 "TRESEMANE", che e continue te S.S.13 "PONTEBANE" viers TARVIS, AUSTRIE
- S.P. 49 "OSOVANE", viers OSÔF
- S.P. 15 "DI FAEDIS", viers PAULÊT, FAEDIS
- S.P. 38 "DAL CUARNAP", viers NIMIS
OVEST [cambie]
- S.R. 464 "DI SPILIMBERC", viers SPILIMBERC, MANIÀ
- S.S. 13 "PONTEBANE", viers PORDENON, VIGNESIE
- S.P. 59 "DI BREÇÀ", viers BREÇÀ (MURÙS)
- S.P. 52 "DI SEDEAN, viers SEDEAN
- S.P. 89 "DI CJAMPFUARMIT",
- S.P. 99 "DI BASILIAN", viers GURICIZ (CODROIP)
SUD [cambie]
- S.R. 352 "DI GRAU", viers GRAU
- S.R. 353 "DE BASE FURLANE", viers MUÇANE, che e continue S.R. 354 "DI LIGNAN", viers LIGNAN
- S.R. 56 "DI GURIZE", viers GURIZE, e continue S.R. 305 "DI REDIPUE" E S.S. 14 "DE VIGNESIE JULIE" viers TRIEST
- S.P. 94 "DI BICININS", viers BICININS, ONTAGNAN (GONÂRS)
- S.P. 2 "DI PERCÛT", viers TRIVIGNAN, TAPOIAN
EST [cambie]
- S.R. 54 "DAL FRIÛL" viers CIVIDÂT, SLOVENIE
- S.P. 37 "DI PRADAMAN" viers PRADAMAN, LOVARIE
- S.P. 48 "DI PREPOT" viers PREMARIÂS,PREPOT
CIRCONVALAZION [cambie]
S.S.13 tangjenziâl ovest jessudis:
- UDIN NORD (S.P.49)
- UDIN STADI FRIÛL
- UDIN VIE MARTIGNÀ (S.R.464)
- UDIN VIÂL MONSIGNÔR NOGARA
S.S.676 tangjenziâl sud di Udin jessudis:
- UDIN VIE POPONE
- TANGJENZIÂL SUD
- Z.I.U.-Z.A.U. (S.P.94)
AUTOSTRADIS [cambie]
jentradis te A23 "Alpe Adria":
- UDIN NORD, al km.26, tal comun di Tavagnà
- UDIN SUD, al km.13, tal comun di Puçui
FERADIS [cambie]
- UDIN - VIGNESIE
- UDIN - ÇARVIGNAN
- UDIN - TRIEST (vie GURIZE)
- UDIN - CIVIDÂT
- UDIN - TARVIS
- Colegaments direts
- Trens regjonâi par:
- VIGNESIE SANTE LUSSIE vie Pordenon (durade 1:49), 28 trens al dì (9,10 eur.)
- TRIEST CENTRÂL vie Gurize (durade 1:08), 24 trens al dì (7,25 eur.)
- TRIEST CENTRÂL vie Çarvignan-Acuilee-Grau (durade 1:02), 4 trens al dì (6,20 eur.)
- ÇARVIGNAN-ACUILEE-GRAU (durade 0:26), 10 trens al dì (2,75 eur.)
- TARVIS BOSCVERT vie Cjargne (durade 1:15), 4 al dì (7,25 eur.)
- CJARGNE (durade 0:38), 10 al dì (3,30 eur.)
- CIVIDÂT (durade 0:19), 25 trens al dì (2,30 eur.)
- EuroStar Alte Velocitât FrecciArgento par Rome (durade 5:23)(80eur; prime classe 106eur)
- fermadis: Pordenon, Conean, Trevîs centrâl, Vignesie Mestre, Padue, Ruvì, Ferare, Bologne, Florence e Rome Termini
- EuroStar City FrecciaBianca par Milan (durade 4:15)(43eur; prime classe 60,50eur)
- fermadis: Pordenon, Sacîl, Conean, Trevîs centrâl, Cjastelfranc, Citadele, Vicenze, Verone Puarte Gnove, Pescjere, Bresse di Milan, Milan centrâl
- InterCity Notte par Napul (durade 12:38)
- fermadis: Codroip, Cjasarse, Pordenon, Sacîl, Conean, Trevîs, Vignesie Mestre, Vignesie S.Lusie, Padue, Termis Euganeis-Abano-Montegrotto, Monselice, Ruvì, Ferare, Bologne centrâl, Arezzo, Terontola-Cortona, Chiusi-Chianciano Terme, Rome Tiburtina, Formia, Napul centrâl
- EuroNight par Wien Westbf, vie Salisburc (durade 9:19)(49eur.)
- 3 corieris al dì par Villach Hbf dulà che si cjape il tren par Wien Meidling (durade 6:13)
- Trens regjonâi par:
Manifestazions [cambie]
- Friûl DOC (Friuli DOC) - riviste enologjiche e gastronomiche dai prodots dal Friûl, ch'al intravén un fin de setemane al an, a le mitât di Setembar
- Udin al pedale (Udine Pedala) - corse in biciclete atôr par Udin
- Far East Film Festival - riviste di films orientai, che e si displèe a'le fin di Avrîl
- Maratonine Citât di Udin (Maratonina città di Udine) - Gare internazionâl di mieze maratone
Galarie fotografiche [cambie]
Notis [cambie]
- ↑ Dati 2008 anuari statistic Comun di Udin
Leams esternis [cambie]
- (furlan) Pagjine dal comun par furlan
- (talian) Pagjine dal Udinês par talian
- (furlan) Cjançon dal Udinês par furlan