Tycho Brahe

Tycho Brahe (Knudstrup, 14 di Dicembar dal 1546 – Praghe, 24 di Otubar dal 1601) al è stât un astronom, alchimist e nobil danês. Al è considerât une des figuris plui impuartantis de storie de astronomie moderne, innomenât pes sôs oservazions astronomichis une vore precisîs fatis prime de invenzion dal telescopi e pal so rûl di mentor di Johannes Kepler.

Biografie
[cambie | modifiche il codiç]Nassût tal cjscjiel di Knudstrup (te regjon de Scanie, che jere di proprietât de Danimarcje e vuê de Svezie), Tycho al jere fi di une une vore riche e potente famee de nobilitât danêse. Al à studiât jurisprudence tes universitâts di Copenaghen e di Lipsia, ma si è apassionât daurman ae astronomie, soredut daspò vê viodût une eclîs di soreli tal 1560.
Tal 1576, il re Fidrî II di Danimarcje i à donât l'isule di Hven (vuê Ven), dulà che Tycho al à costruît il famôs osservatori di Uraniborg (e plui indevant ancje chel di Stjerneborg). Chest al è stât il prin veri centri di ricercje sientifiche in te Europe moderne, dotât dai plui grancj e precîs struments astronomics mai viodûts prime.
Daspò de muart dal re e par vie di scuintris cul gnûf sovran Cristian IV, Tycho al à lassât la Danimarcje tal 1597 e si è trasferît a Praghe, cjapitâl dal Sacri Imperi Roman, dulà che al è deventât astronom imperial par l'imperadôr Rudolf II. A Praghe al à cjolts sù come jutant e colaboradôr il zovin matematic Johannes Kepler. Al è muart a Praghe tal 1601 a cause di une grave infezion urinarie.
Contribûts sientifics e Oservazions
[cambie | modifiche il codiç]
La Supernova dal 1572 (Stella Nova): Tal 1572 Tycho al à oservât une nova stele in te costelazion di Cassiopeia. Demostrant che cheste "stele" no veve une paralas misurabîl e duncje si cjatave al di là de Lune, al à sdrumat la vecje teorìe aristoteliche che i cîls jerin inmutabilis e perfets.
Struments e precision di misurazion: Cence doprâ il telescopi (mancjant ancjemò te sô epoche), Tycho al à inventât e perfezionât grancj cuadrants e sestants in bronç, capitabii di misurâ la posizion des stelis e dai planetis cun une precision mai viodude prime (fint al arc di un minût).
Il Sisteme Ticonic: Tycho al à proponût un sisteme cosmologic d'intermedi jenfri chel tolemaic (jeocentric) e chel copernican (eliocentric): te sô vision, la Tiere e je al centri dal univers, il Soreli e la Lune a girin atôr de Tiare, ma ducj i altris planetis a girin atôr dal Soreli.
Curiositâts
[cambie | modifiche il codiç]- Il nâs di metâl: Durant un duel di zoventût (scombatût cun un so cugnât par vie di une dispute su cui al jere il miôr matematic), Tycho al à pierdût la ponte dal so nâs. Par dut il rest de sô vite al à puartât une protesi metalliche (probabilmentri in arjent e aur o in bronz) foderade di piel.
- La ereditât par Kepler: A la muart di Tycho, Kepler al à ereditât la immense racuelte di dâts ed oservazions accumuladis in plui di trente agns dal astronom danês. Propite grazis a cheste precision straordinarie, Kepler al à podût elaborâ lis sôs famosis tre leçs sul moviment dai planetis.
Oparis principâls
[cambie | modifiche il codiç]- De Nova Stella (1573)
- De Mundi Aetherei Recentioribus Phaenomenis (1588)
- Astronomiae Instauratae Mechanica (1598)
- Astronomiae Instauratae Progymnasmata (1602, postumo)
Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Victor E. Thoren, The Lord of Uraniborg: A Biography of Tycho Brahe, Cambridge, Cambridge University Press, 1990.
- John Robert Christianson, On Tycho's Island: Tycho Brahe and His Assistants, 1570-1601, Cambridge, Cambridge University Press, 2000.
- Kitty Ferguson, Tycho and Kepler, New York, Walker & Company, 2002.