Rîs
| |
| Cereâl de famee des Poaceae (Oryza sativa)
| |
|---|---|
| Origjin | Asie Orientâl (Cine) |
| Ativitât | Culture agricule |
| Gjenar | Cereâl
|
| Un dai cereâi plui consumâts tal mont | |
Il rîs (nomen scientific Oryza sativa) je une plante erbacee anual de famee des Poaceae (Graminacee). Al è un dai cereâi plui impuartants al mont, aliment di base par plui de metât de popolazion mondiâl, soredut te Asie.
Origjin e storie
[cambie | modifiche il codiç]La coltivazion dal rîs e à tacât plui di 8.000 agns fa te Cine atôr dal flum Yangtze. Di lì si è spandût te Indie, tal Medi Orient e, par mieç des rotis comerçâls e des dominîs arabis, al è rivât tal Mediterani e te Italie te Etât di Mieç (XV secul).
Te Italie, le cultivazion e à cjatât un habitat ideâl te pianure padane (soredut tal Piemont e te Lombardie), trasformant la risiculture in un dai pilastri de agriculture dal Nord Italie.
Botaniche e cultivazion
[cambie | modifiche il codiç]La plante dal rîs e à bisugne di un clime cjalt-umît e di une grande cuantitât di aghe. Le sô cultivazion ven fate tradizionâlmentri tes risarïs, cjamps inondâs d'aghe par protezi le plante de cussì dite escursion termiche e dai parasìts.
Fasis di lavorazion
[cambie | modifiche il codiç]Daspò dal racolt (trebiature), il rîs brut (clamât paddy) al à bisugne di diviersis lavorazions:
- Sgranadure / Decorticazion: Gjavament de scusse esterne (le gleme),par otegni il rîs integrâl.
- Rafinadura / Sblancjadure: Gjavement dai strâts internis par otenî il rîs blanc.
Varietâts
[cambie | modifiche il codiç]- Carnaroli / Arborio / Vialone Nano: Varietâts a gran lunc e ricjis di amît, ideâls par preparâ i risots par la sô capacitât di assorbî il brût.
- Basmati: Rîs a gran lunc e sutîl, aromatic, usât soredut te cusine asiatica.
- Rîs integrâl: Rîs che al mantèn le scusse interne ricje di fibris e vitaminis.
Valôr nutrizionâl
[cambie | modifiche il codiç]Il rîs al è une sorzint une vore grande di carboidrats complès (amît) a rapide digjestibilitât. Nol conten glutin, e duncje al è un aliment ideâl par chei che an le malatie celiache.
