Vai al contenuto

Rîs

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Rîs


Grans di rîs

Cereâl de famee des Poaceae (Oryza sativa)



Origjin Asie Orientâl (Cine)
Ativitât Culture agricule
Gjenar Cereâl


Un dai cereâi plui consumâts tal mont

Il rîs (nomen scientific Oryza sativa) je une plante erbacee anual de famee des Poaceae (Graminacee). Al è un dai cereâi plui impuartants al mont, aliment di base par plui de metât de popolazion mondiâl, soredut te Asie.

Origjin e storie

[cambie | modifiche il codiç]

La coltivazion dal rîs e à tacât plui di 8.000 agns fa te Cine atôr dal flum Yangtze. Di lì si è spandût te Indie, tal Medi Orient e, par mieç des rotis comerçâls e des dominîs arabis, al è rivât tal Mediterani e te Italie te Etât di Mieç (XV secul).

Te Italie, le cultivazion e à cjatât un habitat ideâl te pianure padane (soredut tal Piemont e te Lombardie), trasformant la risiculture in un dai pilastri de agriculture dal Nord Italie.

Botaniche e cultivazion

[cambie | modifiche il codiç]

La plante dal rîs e à bisugne di un clime cjalt-umît e di une grande cuantitât di aghe. Le sô cultivazion ven fate tradizionâlmentri tes risarïs, cjamps inondâs d'aghe par protezi le plante de cussì dite escursion termiche e dai parasìts.

Fasis di lavorazion

[cambie | modifiche il codiç]

Daspò dal racolt (trebiature), il rîs brut (clamât paddy) al à bisugne di diviersis lavorazions:

  • Sgranadure / Decorticazion: Gjavament de scusse esterne (le gleme),par otegni il rîs integrâl.
  • Rafinadura / Sblancjadure: Gjavement dai strâts internis par otenî il rîs blanc.
  • Carnaroli / Arborio / Vialone Nano: Varietâts a gran lunc e ricjis di amît, ideâls par preparâ i risots par la sô capacitât di assorbî il brût.
  • Basmati: Rîs a gran lunc e sutîl, aromatic, usât soredut te cusine asiatica.
  • Rîs integrâl: Rîs che al mantèn le scusse interne ricje di fibris e vitaminis.

Valôr nutrizionâl

[cambie | modifiche il codiç]

Il rîs al è une sorzint une vore grande di carboidrats complès (amît) a rapide digjestibilitât. Nol conten glutin, e duncje al è un aliment ideâl par chei che an le malatie celiache.