Publi Corneli Sipion

Publi Corneli Sipion (par latin Publius Cornelius Scipio Africanus; Rome, 236 p.d.C. – Liternum, 183 p.d.C), cognossût soretut tant che Sipion l'African (o ancje Sipion l'African il Grant par diferenziâlu dal so nevôt Sipion l'Emilian), al è stât un gjenerâl e om politic roman.
Al è considerât un dai plui grancj taticis e strategis militârs de storie par vie des sôs vitorîs e soretut par vê batût Anibal te bataie decisive di Zama, finint e risolvint a favôr di Rome la Seconde Vuere Puniche.
Lis origjins e lis primis oparis
[cambie | modifiche il codiç]Nassût inte nobile famee de Gens Cornelia, une des casadis patrizis plui impurtantis di Rome, Sipion al à scomençât la sô cariere militâr cuant che al jere un zovin.

Tal 218 a.C., dilunc de bataie dal Ticino cuintri i Cartaginês, al à salvât la vite di so pari (il consul Publi Corneli Sipion) cuntun at di grant audacie. Tal 216 a.C., al è stât un dai rarîs sorevivûts de teribile disfate de bataie di Canne. Culì, intant che la int e i soldâts a volevin fuzi fûr dal Paîs e bandonâ la republiche, Sipion al à mostrât dut il so carisme e la sô fuarce di volontât, costrinzînt i uficiâi romans a jurâ fedeltât a la Patrie.
La campagne in Spagne
[cambie | modifiche il codiç]
Tal 211 p.d.C., daspò che so pari e so barbe (Gneo) a jeran stâts copâts dai Cartagjnês in Iberie (la Spagne di vuê), Sipion al à domandât e otentût il comant de vuere in Spagne, ancje se al jere zovin e nol veve ancjemò i tìtui par fâlu. Culì, al à dimostrât subit il sô inzegn militâr.
Tal 209 p.d.C., al à concuistât cun astuzie la citât di Cartagena (Carthago Nova), la base de clâf dal podê dai nemîs. Invezit di tratâ mal i presonîrs, Sipion al à tratât cun rispiet lis popolazions locâls, cjapant dret la lôr amicizie e la lôr aleance. Daspò di chest, tal 206 p.d.C., al à sbarajât definitivementri l'esercit cartaginês de Spagne te bataie di Ilipa, liberant la penisule iberiche.
La vuere in Afriche e la bataie di Zama
[cambie | modifiche il codiç]
Tornât a Rome, Sipion al è stât sielzût tant che consul tal 205 p.d.C. Al à proponût al Senât un plan coraçôs: sbarcjâ dret in Afriche par colpi Cartagine a cjase sô e costrinzi Anibal a lassâ l’ Italie. Ancje se il Senât al jere dubiôs, Sipion al à tirât sù un esercît di volontarîs, sbarcjand in Afriche tal 204 p.d.C.
Par fâ front a la menace, Cartagine e à clamât indaûr Anibal. I doi plui grancj gjenerâi de antichitât a son scontrâts par finî la vuere te famose bataie di Zama tal 202 p.d.C.. Sipion al à doprât lis tatichis di Anibal cuintri di lui stês e, mediant il jutori de cavalerie numidiche di Massinissa, al à sbarajât l'esercît cartaginês. Cheste grande vitorie e à puartât a la fin dev uere e e à dât a Sipion il tìtul d'onôr di African.
Ultins agns e esili
[cambie | modifiche il codiç]Mentri al jere tornât gloriôs a Rome, la sô potence e la sô grande fame a àn fât nassi la gjelosie di tancj senatôrs, guidâts da Marco Porcio Catone (il Censôr). Sipion e so fradi Lucio a son stâts acusâts di vê cjapat monede par dâ i favôrs al re Antioco III di Siria.
Sdegnât par chestis acusis straviâdis de bande di chei che al veve salvât, Sipion al à bandonât Rome par simpri, retiranis te sô vile di Liternum (Campania).
Al è muart tal 183 p.d.C, tal stês an de muart di Anibal. Secont la liende, al à domandât che sul so monument al fos scrit: "Ingrata patria, non avrai le mie ossa" (Patrie ingrate, no tu varâs i miei ues).
Vôs correladis
[cambie | modifiche il codiç]Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Liddell Hart, Basil, Scipio Africanus: Greater Than Napoleon, Greenhill Books, 1992.
- Grimal, Pierre, Alla riscoperta di Scipione l'Africano, Garzanti, 1987.