Pierre Curie
| |
| Nazionalitât | Francese |
|---|---|
| Date di nassite | 15 di Mai 1859 |
| Lûc di nassite | Parîs, France |
| Date di muart | 19 di Avrîl 1906 |
| Lûc di muart | Parîs, France |
| Ativitât | Fisic, chimic
|
| Oparis principâls | Scuviarte de piezoeletricitât, leç di Curie,scuvierte dal polonio e dal radi |
| Premi Nobel par la Fisiche tal 1903 insiemit a le sô femine Marie Curie e ad Henri Becquerel. | |
Pierre Curie (Parîs, 15 di Mai 1859 – Parîs , 19 di Avrîl 1906) al è stât un fisic e chimic francês.
Al è stât un dai pionîrs plui impurtants tal studit de cristalografjie, dal magnetisim e de radioativitât. In tal 1903 al à vinçût il Premi Nobel par la Fisiche insiemit a le sô femine Marie Curie e al fisic Henri Becquerel, par i lôr studis fondamentâls sui fenomeni radiatîfs scuvierts di Becquerel.
Biografie
[cambie | modifiche il codiç]Zoventût e primis scuviertis (1859–1894)
[cambie | modifiche il codiç]Fî di un miedi, Pierre Curie al à vût une educazion privade te sô infanzie, demostrant a dore une inclinazion ecezionâl par la matematiche e le gjeometrie. A 18 agns al veve za cjapât la licenze in siencis fisichis te Universitât de Sorbona a Parîs.
Intal 1880, insiemit a sô fradi plui grant Jacques Curie, al à scuviert la piezoeletricitât la proprietât di cierts cristâls (come il cuarç) di gjenerâ une cjarie eletriche cuant che a vegnin sotmitûs a une compression mecaniche. Par misurâ chestis cjarîs, i doi fradis a an inventât il eletrometri a piezoeletricitât, un strument che al deventarà fondamentâl par i futurs studis su la radioativitât.
A vignî, Pierre al si è dedicât ai studis sul magnetisim, formulant chê che ven clamade la Leç di Curie (che unîs le suscetibilitât magnetiche de materie a le temperadure) e scuviarzint il Pont di Curie, sedi a dî la temperadure al disore de cuâl i materiâls ferromagnetics pierdin lis lôr proprietâts magnetichis.
Il matrimoni cun Marie e i studîs te radioativitât (1894–1904)
[cambie | modifiche il codiç]Intal 1894, Pierre al à cognossût lazovine studiosepolache Maria Skłodowska (deventade daspo' famose come Marie Curie), che lavorave in tal sô stès laboratori. I doi si son maridâs ai 26 di Lui dal 1895.
Bandonant par un periodi i siei studis sui cristâls, Pierre al si è unît ai lavôrs de sô femine par isolâ e identificâ lis sostancis radiatîvis presencis te pechblenda (un minerâl dal urani). Insiemit anscuviert doi gnûfs elements chimics:
- Il poloni (intal lul dal 1898), clamât cussì in onôr de patrie di Marie.
- Il radi (intal dicembar dal 1898).
Intal 1903, Pierre e Marie Curie a an ricevût insiemit ad Henri Becquerel il Premi Nobel par la Fisiche. Intal stès an, Pierre al è stât nomnât professôr te Sorbona e membri de "Académie des Sciences".
La muart tragjiche (1906)
[cambie | modifiche il codiç]Ai 19 di Avrîl dal 1906, durant une zornade di ploie bagnade a Parîs, Pierre Curie al è stât cjapât sòt tragjicamentri de une carroze a cjavâi intant che al traviersave la rue Dauphine. Al è muart sul colp par vie de une frature al cjâf a dome 46 agns.
La sô scomparse e à lassât un grantvueit tal mont sientific e te vite di Marie, che e à cjapât il sô puest di insegnamentte Sorbona, deventant la prime femine professore te storie de universitât parigjine.
In tal 1995, lis rests di Pierre e Marie Curie a son stadis trasferîs cun onôrs solenis tal Panthéondi Parîs.
Voçs coreladis
[cambie | modifiche il codiç]Bibliografie
[cambie | modifiche il codiç]- Marie Curie, Pierre Curie, Macmillan, New York, 1923 (biografie scrite de muglêr).
- Franco Prattico, la tribù di Curie, Nuova Iniziativa Editoriale, Roma, 2005.
