Otto von Bismarck
| |
| Nazionalitât | Gjermanese (prin prussiane) |
|---|---|
| Date di nassite | 1 di Avrîl 1815 |
| Lûc di nassite | Schönhausen, Prussie (vuê Gjermanie) |
| Date di muart | 30 di Lui 1898 |
| Lûc di muart | Friedrichsruh, Gjermanie |
| Ativitât | Politic, diplomatic, statist
|
| Oparis principâls | Unificazion de Gjermanie (1871), fondazion dal Imperi Todesc, Conference di Berlin (1884–1885) |
| Cognossût come il "Cancelîr di Fier" (Eiserner Kanzler(. Prin Cancelîr dal Imperi tODESC (1871–1890) e ideatôr de unificazion todescje sòt de egemonie de Prussie. | |
Otto von Bismarck (nassût ai 1 di Avrîl dal 1815 – muart ai 30 di Lui dal 1898) al è stât un politic, diplomatic e statist todesc, figure dominant te storie europeane de seconde metât dal secul XIX.
Cognossût come il "Cancellîr di Fier" (Eiserner Kanzler), al è stât il principâl autôr de unificazion politiche dai Stâts todescs, rivant ala fondazion dal Imperi Todesc tal 1871 e deventant il sô prin Cancelîr fin al 1890.
Biografie
[cambie | modifiche il codiç]De zoventût a la diplomazie prussiane
[cambie | modifiche il codiç]Nassût te aristocrazie proprietarie di tiaris prussiane (i Junker), Bismarck al à studiât Gjurisprudence a Gottingen e Berlin. In tal 1862, il re Vielm I di Prussie d'Alcjel al à nominât Ministri-President e Ministri dai Afârs Forests de Prussie par risolvî une crisi costituzionâl tal bilanç militâr.
L'unificazion todescje (1864–1871)
[cambie | modifiche il codiç]Bismarck al jere un maestri de Realpolitik (politiche basade su la concretece e l'intarès dal Stât plui che tai principis ideologjics o morâls). Al à ideât l'unificazion de Gjermanie traviers trê vueris strategjichis:
- La Vuere dei Ducâts (1864): Cuintri la Danimarcje, insiemit a le Austrie.
- La Vuere Austro-Prussiane (1866):Scunfit l'Imperi de Austrie-Ongjarie , al à escludût la dinastie dai Asburgo de Gjermanie e al à fondât la Confederazion Todescje dal Nord.
- La Vuere Franco-Prussiane (1870–1871): Scunfit l'Imperi di Napoleon III a Sedan, ai 18 di Zenâr dal 1871 je stade proclamade la nassite dal Imperi todesc (Zweites Reich) tal Palaç di Versailles.
Cancelîr dal Imperi (1871–1890)
[cambie | modifiche il codiç]Come Cancelîr, Bismarck al à dominât la politiche interne e internazionâl:
- Politiche interne: Al à combatût l'influence de Glesie catoliche cul Kulturkampf e al à proibît i partîts socialiscj. Daspo', par contrastâ il sostèn ai socialiscj, al à introdòt il prin sisteme di previdence sociâl in te storie (assicurazion cuintri lis malatîs, i infortunis e la pension di vecjaie).
- Politiche foreste: Al à mantignût une rêt di aliancis par isolâ la France e garantî la pâs te Europe centrâl. Intal 1884–1885 al à organizât la Conference di Berlin stabilint lis regulis par le spartizion coloniâl de Afriche.
Ultin agns e dimission
[cambie | modifiche il codiç]Daspo' de jentrade al podê dal gnûf imperadôr Vilielm II tal 1888, son nassûts contrasts profonts su la politiche foreste e sociâl. Bismarck al è stât sfuarzât a dimetisi tal 1890. Si è ritirât te sô proprietât di Friedrichsruh, dulà che al è muart tal 1898.
