Vai al contenuto

Otto von Bismarck

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Otto von Bismarck


Otto von Bismarck cun il cjapiel militâr (Pickelhaube) tal 1871

Nazionalitât Gjermanese (prin prussiane)
Date di nassite 1 di Avrîl 1815
Lûc di nassite Schönhausen, Prussie (vuê Gjermanie)
Date di muart 30 di Lui 1898
Lûc di muart Friedrichsruh, Gjermanie
Ativitât Politic, diplomatic, statist


Oparis principâls Unificazion de Gjermanie (1871), fondazion dal Imperi Todesc, Conference di Berlin (1884–1885)
Cognossût come il "Cancelîr di Fier" (Eiserner Kanzler(. Prin Cancelîr dal Imperi tODESC (1871–1890) e ideatôr de unificazion todescje sòt de egemonie de Prussie.

Otto von Bismarck (nassût ai 1 di Avrîl dal 1815 – muart ai 30 di Lui dal 1898) al è stât un politic, diplomatic e statist todesc, figure dominant te storie europeane de seconde metât dal secul XIX.

Cognossût come il "Cancellîr di Fier" (Eiserner Kanzler), al è stât il principâl autôr de unificazion politiche dai Stâts todescs, rivant ala fondazion dal Imperi Todesc tal 1871 e deventant il sô prin Cancelîr fin al 1890.

De zoventût a la diplomazie prussiane

[cambie | modifiche il codiç]

Nassût te aristocrazie proprietarie di tiaris prussiane (i Junker), Bismarck al à studiât Gjurisprudence a Gottingen e Berlin. In tal 1862, il re Vielm I di Prussie d'Alcjel al à nominât Ministri-President e Ministri dai Afârs Forests de Prussie par risolvî une crisi costituzionâl tal bilanç militâr.

L'unificazion todescje (1864–1871)

[cambie | modifiche il codiç]

Bismarck al jere un maestri de Realpolitik (politiche basade su la concretece e l'intarès dal Stât plui che tai principis ideologjics o morâls). Al à ideât l'unificazion de Gjermanie traviers trê vueris strategjichis:

  • La Vuere dei Ducâts (1864): Cuintri la Danimarcje, insiemit a le Austrie.
  • La Vuere Austro-Prussiane (1866):Scunfit l'Imperi de Austrie-Ongjarie , al à escludût la dinastie dai Asburgo de Gjermanie e al à fondât la Confederazion Todescje dal Nord.
  • La Vuere Franco-Prussiane (1870–1871): Scunfit l'Imperi di Napoleon III a Sedan, ai 18 di Zenâr dal 1871 je stade proclamade la nassite dal Imperi todesc (Zweites Reich) tal Palaç di Versailles.

Cancelîr dal Imperi (1871–1890)

[cambie | modifiche il codiç]

Come Cancelîr, Bismarck al à dominât la politiche interne e internazionâl:

  • Politiche interne: Al à combatût l'influence de Glesie catoliche cul Kulturkampf e al à proibît i partîts socialiscj. Daspo', par contrastâ il sostèn ai socialiscj, al à introdòt il prin sisteme di previdence sociâl in te storie (assicurazion cuintri lis malatîs, i infortunis e la pension di vecjaie).
  • Politiche foreste: Al à mantignût une rêt di aliancis par isolâ la France e garantî la pâs te Europe centrâl. Intal 1884–1885 al à organizât la Conference di Berlin stabilint lis regulis par le spartizion coloniâl de Afriche.

Ultin agns e dimission

[cambie | modifiche il codiç]

Daspo' de jentrade al podê dal gnûf imperadôr Vilielm II tal 1888, son nassûts contrasts profonts su la politiche foreste e sociâl. Bismarck al è stât sfuarzât a dimetisi tal 1890. Si è ritirât te sô proprietât di Friedrichsruh, dulà che al è muart tal 1898.

Vôs coreladis

[cambie | modifiche il codiç]