Vai al contenuto

Mâr Mediterani

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
(Indreçât ca di Mediterani)
Mâr Mediterani

Mape dal Mâr Mediterani cun i sôs mârs secondarîs
Tipologjie Mâr
Posizion Jenfri Europe, Afriche e Asie
Stâts Spagne, France, Monaco, Italie, Slovenie, Cravuazie, Bosnie-Erzegovine, Montneri, Albanie, Grecie, Turchie, Cipri, Sirie, Liban, Israêl, Egjit, Libie, Tunisie, Algerie, Maroc, Malte
Superficie 2.500.000 km²
Profonditât medie 1.500 m
Profonditât max 5.267 m (Fosse Calypso, Mâr Ioni)
Lungjece ~ 3.800 km
Imissaris Nîl, Rodan, Ebro, Po
Emissaris Ocean Atlantic (Stret di Gjibiltiere)

Il Mâr Mediterani al è un mâr interni logât jenfri l'Europe meridionâl, l'Afriche del nord e l'Asie sud-ocidentâl, colegât a ovest cul Ocean Atlantic.

A bonât al è unît al Atlantic a traviers dal Strèt di Gjibiltiere; a nord-est al comunica cul Mâr di Marmara e il Mâr Neri a traviers dai strets dai Dardanêi e dal Bosfur; a sud-est, par mieç dal Cjanâl di Suez (realizât dal om tal 1869), si coleghe al Mâr Ros e di lì a l'Ocean Indian.

Gjeografie e maris secondaris

[cambie | modifiche il codiç]

Il Mediterani al cuvierç une superficie di scuasit 2,5 milions di chilometris cuadrâts e al è dividût in doi bacins principâls (ocidentâl e orientâl) da la penisule taliane e de Sicilie.

Al albe une serie di maris secondaris e bacins internis:

Lis îsles plui grandis a son la Sicilie, la Sardegne, Cipri, la Corsiche e Crete.

Storie e culture

[cambie | modifiche il codiç]

Il Mâr Mediterani al è stât le scune di diviersis des plui impuartantis civilizazions de antichitât: Egizians, Fenicis, Grecs, Cartagjinês e Romans. Par i Romans al jere cognossût come Mare Nostrum ("il nestri mâr"), vidude le lôr espansion par ducj i teritôrs âtor dal bacin.

Par secui al è stât il centri principâl dai cumierçs, de navigazion e dal scambi culturâl jenfri l'Orient e l'Ocident.

Clime e biodiversitât

[cambie | modifiche il codiç]

La regjon e je caraterizade dal particolâr clime mediterani, cun inviers clips e cun ploîs e istâts cjaldis e secjs.

L'ambient marin al è bondant di biodiversitât e al ospite une grande varietât di specis animalis (pês, tartarughis marinis come le Caretta caretta, delfins) e vegetalis, come le Posidonia oceanica, une piante marine fondamentâl par il mantigniment de salût de cueste e par la produzion di ossigen.

Curiositâts

[cambie | modifiche il codiç]
  • Il non al derive dal latin maredi terraneum, che al significhe "mâr tal mieç des tieris".
  • La profonditât massime e je stade misurada inte Fosse Calypso, tal Mâr Ioni, a 5.267 metri sòt dal nivel dal mâr.

Bibliografie

[cambie | modifiche il codiç]
  • Fernand Braudel, La Méditerranée et le monde méditerranéen à l'époque de Philippe II, Armand Colin, 1949.
  • David Abulafia, The Great Sea: A Human History of the Mediterranean, Oxford University Press, 2011.

Leams esternîs

[cambie | modifiche il codiç]