Vai al contenuto

Hans Christian Ørsted

De Vichipedie, la enciclopedie libare dute in marilenghe.
Hans Christian Ørsted

Hans Christian Ørsted (Rudkøbing, 14 di Avost dal 1777 – Copenaghen, 9 di Març dal 1851) al è stât un fisic e chimic danês. Al è famôs in dut il mont soredut par vê scuviert intal 1820 il leam fondamentâl jenfri  eletricitât e magnetisim, dante il via al studi dal eletromagnetisim. Al è stât ancje il prin a isolâ l'alumini in tal 1825.

Ansicht der chemischen Naturgesetze, durch die neueren Entdeckungen gewonnen, 1813.

Hans Christian Ørsted al è nassût a Rudkøbing, te isule danêse di Langeland, fi dal farmacist Søren Christian Ørsted. Cun so fradi Anders Sandøe Ørsted (che plui indevant al varès fat il prin ministri de Danimarcje), al à vût une istruzion primarie a cjase e intal 1797 si è laureât in farmacologie ae Universitât di Copenaghen.

In tal1799 al à otengnût il dotorât cun une tesi su la filosofie di Immanuel Kant. Daspò vê viazât par l'Europe e vê cognossût diviers sienciâts e filosofs di chel periodi, intal 1806 al è deventât professôr di fisiche e chimiche ae Universitât di Copenaghen.

Der Geist in der Natur, v. 1.

Oltre ae sô ativitât di ricercje, Ørsted al è stât un gran promovidôr de divulgazion sientifiche e culturâl. In tal 1824 al à fondât la Societât par la  Difusion de Sience Naturâl (SNU) e in tal 1829 al à inmaneât il Politecnic di Copenaghen (vuê Universitât Tecnica de Danimarcje - DTU), deventant il so prin diretôr. Al jere ancje un gran ami dal famôs scritôr di flabis Hans Christian Andersen.

Al è muart a Copenaghen intal 1851 e al è stât sepultât in tal cimiteri di Assistens.

Scuviertis e Contribûts sientifics

[cambie | modifiche il codiç]

La scuvierte dal eletromagnetisim (1820)

[cambie | modifiche il codiç]

In tal 1820, durant une lezion universitarie, Ørsted al à notât che la gusiele magnetiche di une bussule si deviave ogni volte che un fil condutôr traversât di une curint eletriche al vegnive straviât dongje di jê.

Chest esperiment al à dimostrât par la prime volte te storie che une curint eletriche e cree un cjamp magnetic atôr  dal condutôr. Cheste scuvierte e à unificât doi cjamps de fisiche che fin a chel moment jerin stâts considerâts completamentri separâts, dante l'inizi ae teorie dal eletromagnetisim. Lis sôs scuviertis a àn inspirât subit altris grancj fisics, come André-Marie Ampère e Michael Faraday.

Isolament dal alumini (1825)

[cambie | modifiche il codiç]

In tal 1825, Ørsted al à dât un contribût fondamentâl ancje in te chimiche: al è stât il prin a prodûsi une forme  di alumini metalic ridusint il clorûr di alumini cun une amalgame di potassi. Pûr cence podê purificâ completamentri il metâl  (un risultât che al varès otenût il chimic todesc Friedrich Wöhler un pâr di agns daspò), Ørsted al è ricognossût come il prin scienziât a vê isolât chest element.

Curiositâts

[cambie | modifiche il codiç]
  • Ørsted al fo membri de Massonerie
  • Al è stât dedicât l’asteroit 16583 Ørsted

Onorificencis e Ereditât

[cambie | modifiche il codiç]
  • L'unidât di misure Oersted: Te fisiche, tal sisteme CGS, l'unidât di misure de intensitât dal cjamp magnetic $H$ e je stade cjamade oersted (simbul Oe) in so onôr, dulà che $1 \text{ Oe} = \frac{1000}{4\pi} \text{ A/m}$.
  • La medaie Ørsted: La Societât Danêse pe Difusion de Sience e da une medaie col so non pes scuviertis sientifichis plui impuartantis.

Oparis principâls

[cambie | modifiche il codiç]
  • Experimenta circa effectum conflictus electrici in acum magneticam (1820)
  • Aanden i Naturen (L'spirt inte nature), 1850.

Bibliografie

[cambie | modifiche il codiç]

Leams esternis

[cambie | modifiche il codiç]